Lernovaĵoj

La atako okazis sabate posttagmeze en la Ĉefa Placo de Krakovo, unu el la plej grandaj mezepokaj placoj de Eŭropo. Laŭ la aŭtoritatoj, la pafanto agis sola. Policanoj lin arestis nur kelkajn minutojn post la unuaj pafoj. Ses homoj mortis kaj dek kvin estas vunditaj; la vunditoj nun estas en la hospitaloj de la urbo, kie kuracistoj laboras por helpi ilin. Enketistoj nun ekzamenas la fonon de la viro kaj serĉas liajn motivojn, ĉar la kialo de la atako ankoraŭ ne estas klara. Ili parolas kun homoj, kiuj vidis la atakon, kaj serĉas respondojn pri lia vivo. La urbestro anoncis tagojn de funebro, kaj vespere centoj da homoj kolektiĝis en la placo kun kandeloj kaj floroj. La ŝtato anoncis, ke ĝi helpos la familiojn de la mortintoj. Kutime la placo estas la koro de la urbo: turistoj, muzikistoj kaj familioj plenigas ĝin ĉiutage. Tiaj atakoj estas tre maloftaj en Pollando, lando kun striktaj leĝoj pri pafiloj, kaj la novaĵo ŝokis la tutan landon. La enketo daŭras, kaj la polico promesas diri pli, kiam la faktoj estos klaraj.

Sabate la prezidanto de Israelo, Isaac Herzog, oficiale petis la opozician politikiston Gadi Eisenkot provi formi novan registaron. Eisenkot, kiu antaŭe estis la estro de la armeo, nun havas limigitan tempon por konstrui koalicion. Por regi, registaro en Israelo bezonas la subtenon de pli ol duono de la parlamento, la Kneset, kiu havas 120 membrojn. Dum la sekvaj semajnoj, Eisenkot parolos kun la estroj de la aliaj partioj. La partioj devas konsenti pri la plano de la nova registaro kaj pri la homoj, kiuj fariĝos ministroj. Tio ne estas facila laboro, ĉar ĉiu partio defendas siajn proprajn ideojn. La antaŭa ĉefministro Benjamin Netanyahu proponis larĝan registaron de nacia unueco, sed la unua ŝanco nun apartenas al Eisenkot. Se liaj intertraktadoj kun la aliaj partioj malsukcesos, la prezidanto povos doni la taskon al alia kandidato, aŭ la lando iros al nova elekto. Ĝis la nova registaro estos preta, la malnova registaro daŭre laboras kaj administras la landon. Por la homoj en Israelo, la demando estas simpla: kiu gvidos la landon dum la sekvaj jaroj?

En Antalya, Turkio, komenciĝis la 31-a klimata konferenco de la Unuiĝintaj Nacioj, konata kiel COP31. Delegitoj el preskaŭ ducent landoj intertraktas pri du grandaj demandoj: kiom rapide la landoj malpliigos siajn emisiojn de gasoj, kiuj varmigas la planedon, kaj kiom da mono la riĉaj landoj donos al la malriĉaj landoj por protekti sin kontraŭ inundoj, sekeco kaj aliaj efikoj de la klimata ŝanĝo. La gasoj venas ĉefe de fabrikoj, aŭtoj, ŝipoj kaj la energio, kiun la mondo uzas ĉiutage. La malriĉaj landoj diras, ke ili faras malpli da tiuj gasoj, sed la efikoj de la ŝanĝo estas fortaj ankaŭ ĉe ili: la maro kreskas, la pluvo ŝanĝiĝas, kaj la sekaj tagoj faras grandajn problemojn por la farmistoj. Sciencistoj avertas, ke la mondo jam estas pli varma ol en la tempo antaŭ la grandaj fabrikoj, kaj ke la interkonsentoj de antaŭaj konferencoj ne sufiĉas. La intertraktadoj daŭros du semajnojn, kaj fortaj malkonsentoj inter la landoj estas atendataj. Fine de la konferenco, la landoj espereble skribos komunan interkonsenton, sed neniu scias hodiaŭ, kiom forta ĝi estos.

La ĝenerala elekto de sabato en Nov-Zelando finis sen klara rezulto: neniu el la du grandaj partioj gajnis sufiĉe da seĝoj por regi sola. Nov-Zelando uzas sistemon de proporcia reprezentado, do registaroj el pluraj partioj estas tute normalaj en la lando. Nun komenciĝas intertraktadoj, en kiuj la estroj de la grandaj partioj serĉas la subtenon de pli malgrandaj partioj. La malgrandaj partioj scias, ke iliaj seĝoj nun valoras multe. Ili povas peti, ke la nova registaro laboru por la aferoj, kiuj estas gravaj por iliaj homoj. La interparoloj povas daŭri semajnojn, kaj la fina registaro dependos de la interkonsentoj, kiujn la partioj sukcesos fari. Dum la intertraktadoj, la malnova registaro daŭre administras la landon, sed kutime ĝi ne faras grandajn novajn decidojn. Por la homoj en la stratoj, la vivo daŭras normale: la vera demando estas nur, kiu gvidos la landon post la interkonsentoj.

La parlamento de Paragvajo voĉdonis forigi la prezidanton Santiago Peña post formala akuza proceso, kaj la polico lin arestis vendrede. La decido venis post tagoj de paroladoj kaj diskutoj en la parlamento. La krizo komenciĝis kelkajn tagojn antaŭe, kiam unu el la grandaj bankoj de la lando falis. Laŭ raportoj, milionoj da homoj perdis la aliron al siaj ŝparoj, kaj koleraj homoj kolektiĝis en la stratoj. Por multaj familioj, la ŝparoj en la banko estas la mono por la tuta vivo: por manĝaĵo, por la domo, por la maljunaj jaroj. Nun ili ne povas uzi tiun monon, kaj neniu diras al ili, kiam ili ricevos ĝin denove. La parlamento akuzis la prezidanton, ke li ne agis ĝustatempe por protekti la homojn kaj la bankan sistemon. Nun provizora gvidanto devas administri la landon, dum Paragvajo serĉas eliron el la financa krizo. La unua tasko de la nova gvidanto estos trankviligi la homojn kaj montri planon por la bankoj.